Waarden

Toelichting van het begrip “Waarden” volgens de ACT:

Waarden zijn verklaringen (uitspraken) over wat je met je leven wilt doen, waar je voor wilt staan en hoe je je wilt gedragen. Het zijn principes die je leiden en motiveren.

Je gedragen naar je waarden (we noemen dit jezelf verbinden of committeren aan je waarden) leidt doorgaans tot een rijker en zinvoller leven; maar niet tot een leven met minder “primaire” pijn (bijvoorbeeld rouw of liefdesverdriet of teleurstelling) of lijden. Wel tot een leven met minder “secundaire” pijn (bijvoorbeeld zelfverwijt of gevoelens van leegte).

Waarden moeten niet verward worden met doelen (of verlangens, wensen, behoeftes). Waarden zijn gedrag en zijn altijd in het “hier en nu.” Doelen zijn iets dat je wilt hebben of bereiken, en liggen in de toekomst. Anders gezegd: waarden zijn (jouw) input, doelen zijn de “output” en zijn vaak erg afhankelijk van toeval, omstandigheden of andere mensen. Terwijl je meestal zelf grotendeels in de hand hebt of je naar je waarden leeft. Nog anders gezegd: waarden zijn het proces, doelen zijn de uitkomst.

Waarden zijn ook “duurzaam en globaal”, dat wil zeggen overal en altijd toepasbaar. Voorbeelden zijn: liefdevol en zorgzaam zijn; open en eerlijk zijn; gezond leven; een goede vriend zijn; anderen helpen; kennis verwerven; nieuw dingen ontdekken.

Een paar voorbeelden van het onderscheid tussen doelen en waarden:

Waarde                                                                        Doel
Efficiënt of productief zijn                                       Een baan vinden
Liefdevol zijn                                                             Een partner vinden
Gezond eten                                                               Vijf kilo afvallen
Voor je lichaam zorgen                                            Naar de sportschool gaan
Je gezin onderhouden                                              Een groot huis hebben
Je moedig gedragen                                                 Minder angst hebben
Vriendelijk zijn tegen anderen                               Gelukkig zijn

Verder is nog belangrijk dat een waarde iets is dat je wel wilt doen, niet de afwezigheid van iets dat je doet. Dat wordt een “dodemansdoel” genoemd, omdat een dode het altijd beter kan dan een levend iemand. Bijvoorbeeld: “niet meer boos zijn” (een dood iemand is immers nooit boos). De bijbehorende waarde zou kunnen zijn “begripvol zijn voor anderen”. Het zal hopelijk duidelijk zijn dat “begripvol zijn voor anderen” meer “richting geeft” aan je leven en je gedrag dan “nooit meer boos zijn”. Want bij “nooit meer boos zijn” weet je dan nog steeds niet wat je dan wel wilt doen.

(ontleend uit: Russ Harris, “Acceptatie en Commitment therapie in de praktijk”